Het loslaten van controle en het geven van controle en keuzevrijheid aan je paard kent veel voordelen. In deze blog zoom ik eerst in op de gevolgen van een gebrek aan controle voor ons paard en de voordelen die het hebben van controle oplevert. Hier alvast een aantal voordelen op een rijtje! Controle en keuzevrijheid:

• verhoogt het emotionele welzijn
• zorgt voor een hechte band tussen jou en je paard
• bevordert het leervermogen
• maakt de trainingen effectiever

Uit onderzoek blijkt dat het hebben van controle een primaire bekrachtiger is. Dat maakt het voor ons mensen soms lastig om controle los te laten in de training en omgang met ons paard. Niet alleen omdat het een primaire bekrachtiger is, maar ook omdat we vaak van jongs af aan hebben geleerd dat we controle over ons paard moeten hebben om de baas te zijn. Anders zouden paarden gevaarlijk worden of niet naar ons luisteren. Mijn ervaring is dat we juist door het loslaten van controle meer controle krijgen. Huh, wat?

De invloed van controle op stress

Ja, zeker. Controle is niet alleen voor mensen een primaire bekrachtiger, maar ook voor paarden. Het hebben van (een gevoel van) controle voorkomt stress. Het ervaren van een gebrek aan controle roept gevoelens van stress en reacties van countercontrole op.

Denk je deze situatie maar eens in: je bent onderweg naar een belangrijke afspraak, maar komt in een file terecht die onverwacht lang duurt. Je hebt geen controle over de snelheid van het verkeer, de oorzaak van de opstopping, of hoe lang het zal duren. Deze situatie zal je stressniveau verhogen omdat je mogelijk te laat komt voor die belangrijke afspraak. Je voelt je machteloos omdat je niets kunt doen om het verkeer sneller te laten gaan. Dit gebrek aan controle over de situatie en de eventuele consequenties ervan kan je stresslevel aanzienlijk verhogen.

In dit voorbeeld zien we dat de gedachte aan het te laat komen voor die belangrijke afspraak en geen invloed uit kunnen oefenen op de situatie (gebrek aan controle) de stress veroorzaakt. Bij paarden is het de ervaring van het niet hebben van controle die stress veroorzaakt.

Een goed voorbeeld is de trailer, waar we vaak zien dat jonge paarden (zonder negatieve ervaringen) in eerste instantie nieuwsgierig zijn en willen onderzoeken. Wanneer wij ze met wat druk de trailer in willen helpen, verdwijnt de nieuwsgierigheid en onderzoeksdrang. Het paard begint te aarzelen, bouwt stress op en probeert weg te komen om zo de controle terug te krijgen.

De gevolgen van een gebrek aan controle

Een gebrek aan controle wordt vaak door een paard ervaren wanneer we gebruik maken van trainingstechnieken gebaseerd op straffen of negatieve bekrachtiging. Negatieve bekrachtiging is het leerproces waarbij gedrag van een paard wordt versterkt door het verwijderen van een onaangename stimulus zodra het gewenste gedrag wordt vertoond.
Voorbeeld: je zet wat druk op het halstertouw, en houdt de druk aan totdat je paard begint te lopen. Zodra je paard dit doet, haal je de druk van het halstertouw af.

Wanneer het paard niet doet wat er gevraagd wordt, houdt de druk aan of wordt deze verhoogd. Het paard heeft hierdoor geen keuzevrijheid, wat stress veroorzaakt. Om de stress te verlagen, zal het paard de controle terug willen en in eerste instantie reageren met countercontrole.

Bij countercontrole probeert het paard de controle over de controller te krijgen, om zo controle over de voor hem stressvolle situatie te krijgen. Het paard gaat tegen de druk in door te steigeren, om te draaien of zich los te rukken. Gedrag dat helaas vaak wordt bestempeld als ongewenst gedrag. Terwijl het paard in wezen alleen maar probeert de controle over zichzelf terug te krijgen om zo gevoelens van stress te verlagen.

Dit is een van de neveneffecten van het gebruik van deze trainingstechnieken. Wanneer we dit voor langere tijd toepassen, en het paard keer op keer ervaart dat hij geen controle krijgt over de situatie, zal hij stoppen met proberen de controle terug te krijgen. Het herhaaldelijk, voor lange tijd, uitblijven van controle leidt bij paarden tot apathie en een gebrek aan leervermogen. Deze paarden kenmerken zich door precies dat te doen wat hun eigenaar vraagt, maar zelf geen enkel initiatief meer te tonen. Ze lijken emotieloos en in zichzelf gekeerd. Ze weten dat ze geen invloed kunnen uitoefenen op de situatie en hebben zich hierbij neergelegd. Deze psychologische toestand wordt learned helplessness genoemd.

Positieve bekrachtiging en keuzevrijheid voor controle

Het is duidelijk dat controle super belangrijk is voor het emotionele welzijn van je paard, maar ook voor jullie relatie en samenwerking. Want hoe meer controle je paard met jou in de buurt ervaart, des te liever hij bij jou zal willen zijn. We kunnen het paard controle laten ervaren door hem tijdens de omgang en training zoveel mogelijk keuzevrijheid te bieden en dit te combineren met positieve bekrachtiging. Hieronder vind je drie voorbeelden van keuzes die je je paard kunt geven in een trainingssituatie:

• Geef hem de keus of hij mee wil doen met een oefening.
• Laat hem beslissen wanneer de oefening start (je kunt hier met hem over communiceren via een startbutton).
• Laat hem bepalen hoe lang hij een oefening wil doen.

Je paard heeft hierdoor veel invloed op de trainingssituatie, waardoor zijn stresslevel laag is en de leerervaring prettig. Bij een laag stresslevel zijn de hersenen optimaal in staat om informatie op te nemen, te verwerken en op te slaan. De training zal dus sneller vooruitgaan wanneer je paard keuzevrijheid en controle ervaart.

Maar dan gaat mijn paard toch nooit meer meedoen?

Is iets dat ik veel mensen hoor vragen wanneer ze horen over keuzevrijheid. Maar hoe meer we de ‘nee’ van een paard accepteren, des te sneller hij ‘ja’ gaat zeggen. Dit klinkt heel tegenstrijdig, maar doordat nee zeggen mag, valt de noodzaak om dit ook daadwerkelijk te doen snel weg. Natuurlijk is het ook belangrijk om te leren je paard op een slimme manier keuzevrijheid te bieden en te werken met een goed beloningssysteem, zodat ja zeggen veel aantrekkelijker wordt dan nee zeggen.

Eerder in deze blog had ik het erover dat we het paard ook het gevoel kunnen geven dat hij controle heeft. Het bieden van keuzevrijheid vraagt van ons goed na te denken over de keuzes die we aanbieden en hoe we die aanbieden, zodat ons paard een keus maakt waar wij ons ook in kunnen vinden. Stel dat je je paard een keus wil geven over de soort voerbeloning, maar niet wil dat hij een beloning kiest vol met suiker, geef hem dan de keus over twee beloningstypes die laag zijn in suiker. Je paard heeft zo een keus en ervaart daarmee een stukje controle, maar tegelijkertijd bepaal jij (ongemerkt) mee want het zijn beloningen waar jij ook achter staat. De illusie van het hebben van controle werkt net zo goed 😉

Er zijn talloze thema’s waarin jij je paard keuzevrijheid kunt geven, niet alleen binnen de training maar ook in zijn dagelijks leven. Ik heb al veel mensen mogen begeleiden bij dit proces en hun paarden zien veranderen van ingetogen en afwachtend naar super enthousiast en initiatiefrijk. Maar vooral ook van niet gemotiveerd om samen met hun mens te trainen naar niet kunnen wachten om weer samen aan de slag te gaan!

Wil jij meer weten over hoe trainen met keuzevrijheid in zijn werk gaat? Wil je leren hoe jij de controle een beetje los kunt laten en jouw paard er wat meer van kunt geven? Kijk dan eens naar de cursussen van Trainen met Keuzevrijheid of neem contact met me op voor privé begeleiding.