Het straffen van paarden is helaas nog steeds een veelgebruikte methode in de paardenwereld om ongewenst gedrag te corrigeren. Vaak straffen we uit frustratie en omdat we niet weten hoe we het anders moeten aanpakken. Niemand vindt het leuk om zijn paard te straffen, daar ben ik van overtuigd. Maar als straf (tijdelijk) effectief is, geeft het een gevoel van controle en grijpen we er sneller naar terug.
Maar wat is straf precies, welke effecten heeft het en mag je je paard dan helemaal nooit straffen? In deze blog duik ik er helemaal in!

Twee manieren van straffen bij paarden

Maar eerst is het belangrijk om te weten dat straffen op twee verschillende manieren kan plaatsvinden:

• Door iets onplezierigs toe te voegen, zoals een ruk aan het halster, een tik met de zweep, of het geven van een harde schreeuw.
• Of door iets prettigs, leuks of lekkers weg te halen, zoals voer of sociaal contact.

Beide manieren zorgen ervoor, mits correct uitgevoerd, dat gedrag afneemt. Het paard leert van de consequenties die volgen op zijn gedrag. En hier komt meteen het eerste probleem van (positief) straffen naar voren: correct straffen is niet zo eenvoudig.

Straf werkt alleen wanneer:

• Je timing perfect is. De straf moet precies op het moment komen dat je paard ongewenst gedrag vertoont, niet te vroeg en niet te laat. Als je dat niet doet, straf je mogelijk het verkeerde gedrag en zal het gedrag dat je wilde afleren niet verminderen.
• Je consequent straft, dus elke keer precies wanneer het ongewenste gedrag zich voordoet, niet de ene keer wel en de andere keer niet. Inconsistent straffen zorgt ervoor dat het ongewenste gedrag te vaak beloond wordt en daardoor in stand gehouden wordt.
• Je het juist doseert. Te veel straffen kan ervoor zorgen dat het paard zich afsluit of in verzet gaat. Als het paard vaker gestraft dan beloond wordt, zal het leerproces achteruitgaan.

Dit klinkt misschien allemaal logisch, maar in de praktijk zie ik vaak dat het misgaat op deze punten. Denk maar eens na: hoe vaak heb je je paard gestraft en zag je daarna het ongewenste gedrag verdwijnen? Vaak blijven we keer op keer straffen voor hetzelfde gedrag. Het gedrag stopt misschien even, maar komt bij de volgende gelegenheid waarbij het paard zich in dezelfde situatie bevindt weer terug. Als je het ongewenste gedrag herhaaldelijk ziet, betekent dit dat je niet effectief hebt gestraft en dat er nog steeds iets belonends is aan het gedrag dat het in stand houdt.

Naast het feit dat straffen vaak niet effectief is, zijn er ook veel nadelen aan verbonden. Het is niet prettig om te doen voor zowel mens als paard; het creëert geen gezellige situatie! Bovendien heeft het veel bijwerkingen, waardoor we van het ene probleem in het andere belanden en uiteindelijk met straffen meer schade dan goed doen.

De neveneffecten van straffen zijn onder andere:

• Het kan sterke tegenreacties van het paard uitlokken.
• Het veroorzaakt stress en belemmert daardoor het leerproces.
• Het maakt van de mens een voorspeller van nare gebeurtenissen voor het paard.
• Het heeft een negatieve invloed op de relatie tussen mens en paard.
• Het kan ervoor zorgen dat het paard pessimistischer wordt.
• Het kan ervoor zorgen dat het paard bang wordt om fouten te maken.
• Het vergroot de kans op het ontwikkelen van aangeleerde hulpeloosheid.

Ik zal in deze blog niet verder ingaan op de neveneffecten, maar ik vertel je wel graag over een andere manier om gedrag te veranderen. Maar eerst nog even dit: wanneer we ons paard straffen om een gedrag af te leren, zijn we eigenlijk alleen bezig om het paard te leren welk gedrag we niet willen. Het wordt voor hem duidelijk welk gedrag hij beter niet meer kan laten zien. Maar tijdens de straf krijgt hij geen informatie over welk gedrag hij dan wel mag vertonen. Hij moet dus gissen en komt er pas achter welk gedrag gewenst is door het uitblijven van straf. Op deze manier stellen we ons paard niet in staat om succesvol te zijn.

Alternatieve benaderingen voor gedragsverandering

In plaats van het paard te vertellen wat hij niet mag doen, kunnen we hem ook vertellen wat hij wel mag doen. Een slimme manier om dat te doen is door het paard het tegenovergestelde gedrag aan te leren van het ongewenste gedrag. Deze twee gedragingen kunnen namelijk niet tegelijkertijd plaatsvinden.

Bijvoorbeeld: als je paard begint te lopen tijdens het opstappen, is het tegenovergestelde gedrag stilstaan. Je straft het lopen nu niet, maar in plaats daarvan beloon je consequent het stilstaan. Op deze manier wordt stilstaan voor je paard aantrekkelijker om uit te voeren dan lopen.

Let op! Natuurlijk is het belangrijk om ook de oorzaak van het lopen te onderzoeken en daar iets aan te doen. Misschien mist je paard nog balans en begint hij te lopen om zijn evenwicht te bewaren. Naast het trainen van stilstaan, zou je dus ook moeten werken aan het verbeteren van de balans van je paard.

Ben je nieuwsgierig geworden naar deze trainingsmethode? Ik zet graag nog een aantal voordelen van belonen voor je op een rij:

• De mens wordt een voorspeller van leuke, lekkere en fijne dingen voor het paard.
• De motivatie van het paard om samen te werken neemt toe.
• De vertrouwensband tussen mens en paard groeit.
• Het paard krijgt meer zelfvertrouwen en wordt zelfverzekerder.
• Het paard wordt optimistischer (meer hierover vind je in mijn blog over optimisme bij paarden).
• Er is weinig stress, waardoor het leerproces versneld wordt.
• Het paard kan informatie beter opnemen, verwerken en opslaan.

Heb je hulp nodig bij het veranderen van ongewenst gedrag bij jouw paard? Neem dan contact met me op; ik help je graag verder!